Wat heb je nodig?

1. Diep bord
2. 3 of 4 verschillende kleuren voedingskleurstof (o.a. te koop bij de Indische toko, een kookwinkel of via Internet)
3. 4 theelepels
4. 100 mL melk
5. Wattenstaafje
6. Afwasmiddel

Wat gebeurt er?

Je ziet de kleuren wegvloeien bij het wattenstaafje met afwasmiddel en kleurpatronen ontstaan. In melk zitten eiwitten, water en ook kleine vetbolletjes. Afwasmiddel is een zeep en zorgt ervoor dat vetbolletjes op kunnen lossen in water. Als het afwasmiddel in aanraking komt met melk, gaan de vetbolletjes zich anders verdelen in de melk. Ze schieten alle kanten op! Dit zie je gebeuren met de voedingskleurstof, die ook alle kanten op schiet. Na 1 minuut verdelen het afwasmiddel en de vetbolletjes zich gelijk over de melk. Dan bewegen de vetbolletjes niet meer en zie je de kleuren ook niet meer stromen.

Tips:

• Dip je wattenstaafje ook eens op andere plaatsen in de melk en kijk wat er gebeurt.
• Doe nog eens een nieuw druppeltje afwasmiddel op het wattenstaafje en kijk of je de kleuren nog ziet bewegen.
• Probeer dit proefje ook eens met karnemelk. Wat zie je?

Wat heb je nodig?

1. IJsklontje
2. 20 cm naaigaren
3. Keukenzout
4. Schaaltje
5. Schoteltje

Wat gebeurt er?

Je hebt een ijsklontje aan een draadje laten hangen! Normaal bevriest water bij 0°C, het ijsklontje is dus 0°C. Zout water bevriest bij een temperatuur lager dan 0°C. Het water rondom het zout op het ijsklontje is 0°C en gaat smelten. Het smelten van ijs kost energie. Warmte is een vorm van energie. Om te smelten haalt het ijs warmte uit het zoute water en zo daalt de temperatuur van het zoute water. Onder en binnenin het draadje zit geen zout. Dit water en dus het draadje vriest door de lagere temperatuur vast aan het ijsklontje.

Wat heb je nodig?

1. Verse wortel
2. Glas
3. Eetlepel
4. Blauwe voedingskleurstof of inkt
5. Water

Wat gebeurt er?

Je kunt zien dat de blauwe kleurstof van beneden af de wortel is ingegaan. Dit komt omdat de wortel het blauwe water opgezogen heeft. We noemen dit absorptie. De blauwe streepjes die je ziet zijn de aders van de wortel. In het binnenste van de wortel lopen meer aders dan aan de buitenkant. Door absorptie krijgen planten en bomen water vanuit hun wortels, helemaal tot aan de top van de boom en in de blaadjes!

Let op:

Eet de wortel na dit proefje niet meer op.

Wat heb je nodig?

1. 4 cream crackers (bijvoorbeeld van LU)
2. Schaaltje dat in de magnetron kan
3. Theelepel
4. 1 theelepel wijnsteenzuurbakpoeder (cream of tartar, te koop bij de natuurwinkel en de toko)
5. 3 theelepels suiker
6. 1 theelepel kaneel
7. Eetlepel
8. Water
9. Magnetron

Wat gebeurt er?

Je hebt een taartje gemaakt dat naar appeltaart smaakt, zonder appels! Chemici kunnen de smaak van appels namaken zonder dat ze daar echte appels voor gebruiken. Die appelsmaakstof heet een kunstmatige smaakstof. De suiker in combinatie met het zuur uit het wijnsteenzuurbakpoeder geeft een appelsmaak. Samen met de kaneel en de crackers krijg je de smaak van appeltaart. Proef het zelf!

Tips:

• Gebruik de keukenmachine om de crackers te verkruimelen.
• Voeg extra suiker, wijnsteenzuurbakpoeder of kaneel toe, totdat jij vindt dat jouw taartje het meest naar appeltaart smaakt. Je kunt ook een theelepel halvarine of citroensap toevoegen voor een romig of juist fris effect.

Wat heb je nodig?

1. Rodekool
2. Pan
3. Water
4. Vergiet
5. Zure mat
6. 4 doorzichtige glazen
7. 2 eetlepels

Wat gebeurt er?

Het rodekoolsap is rozerood geworden na het toevoegen van het vocht van de zure mat. De kleurstof in rodekoolsap is heel bijzonder en kan in meerdere kleuren voorkomen. De kleurstof is paarsblauw maar in zure oplossingen kleurt hij rozerood. Een zure mat smaakt zuur, maar tegelijkertijd ook zoet. In een zure mat zit citroenzuur en appelzuur. Deze voedingszuren zorgen voor de zure smaak en maken de zure mat dus echt zuur!

Let op:

Na enkele dagen bederft het rodekoolsap. Je kunt porties vers rodekoolsap invriezen en later gebruiken voor andere proefjes.

Tip:

In plaats van rodekoolsap kun je ook rode druivensap gebruiken.

Wat heb je nodig?

1. 3 citroenen
2. 3 munten van 5 eurocent
3. Mes
4. 3 spijkers van gegalvaniseerd staal (te koop bij de bouwmarkt)
5. 4 elektriciteitsdraden van 20 cm waar het koper uitsteekt
6. 8 krokodillenklemmen (te koop bij de elektronicawinkel)
7. Los LED-lampje (te koop bij de elektronicawinkel)

Wat gebeurt er?

Je hebt een lampje laten branden op citroenen! De munt is gemaakt van koper en de spijker is gemaakt van gegalvaniseerd staal, dat bevat zink. Koper en zink zijn allebei metalen die goed elektriciteit door kunnen geven. Een citroen bevat citroenzuur. Het citroenzuur laat de elektriciteit van de spijker naar de munt stromen.

Let op:

Als je dit experiment gedaan hebt, kun je de citroenen niet meer opeten.

Tips:

• Om het lampje feller te laten branden, kun je een extra citroen aansluiten.
• Probeer het ook eens met ander fruit of groente. Werkt dat ook als batterij?

Wat heb je nodig?

1. 2 verse wortels
2. 2 glazen
3. Zout
4. Water
5. Eetlepel

Wat gebeurt er?

De wortel uit het zoute water is helemaal slap geworden! In wortels zit water, hierdoor blijft de wortel stevig. Water stroomt altijd van een plaats waar weinig zout is naar een plaats waar veel zout is. In wortels zit ook zout. Doordat je zout bij het water hebt gedaan, zit er meer zout in het water dan in de wortel zelf. Als je de wortel in zout water zet, gaat het water uit de wortel naar het zoute water stromen. Dit noemen we osmose. De wortel verliest al zijn water en wordt slap.

Wat heb je nodig?

1. Glas
2. Eetlepel
3. 2 eetlepels bloem
4. 3 eetlepels zonnebloemolie
5. Ballon

Wat gebeurt er?

Je ziet het slijm naar de ballon bewegen! Door met de ballon over je haren te wrijven, heb je statische elektriciteit gemaakt. Bloem bestaat onder andere uit zetmeel. Zetmeel is ook elektrisch geladen. Het zetmeel in het slijm wordt naar de elektrisch geladen ballon toe getrokken.

Wat heb je nodig?

1. banaan
2. 2 kiwi’s
3. 2 vorken
4. 2 lepels
5. 2 borden
6. 2 limonadeglazen
7. 4 blaadjes gelatine
8. schaaltje
9. koud water
10. heet water uit de kraan
11. maatbeker

Wat gebeurt er?

Bij het afkoelen vormt gelatine met water een gel. In het glas met de banaan is daardoor een puddinkje ontstaan. In het glas met de kiwi’s is het mengsel nog vloeibaar. In kiwi’s zitten enzymen die ervoor zorgen dat de gelatine geen gel vormt. In bananen zitten deze enzymen niet, daarom kan de gelatine wel een gel vormen. Met bananen kun je dus lekkere taartjes en pudding maken, maar met kiwi’s niet.

Wist je dat…

… verse ananas, papaja en vijgen ook deze enzymen bevatten waardoor gelatine geen gel kan vormen met water?
… gelatine wordt gemaakt uit de botten en de huid van dieren?
… gelatine ook gebruikt wordt voor het maken van snoepjes, medicijnen en make-up?

Wat heb je nodig?

1. Wit diep bord
2. Water
3. 4 M&M’s in verschillende kleuren

Wat gebeurt er?

De kleuren van de M&M’s verspreiden door het water. Toch mengen ze niet. Het buitenste laagje van een M&M bestaat uit suiker (het witte korstje) en een kleurstof (aan de buitenkant). De suiker en de kleurstof lossen op in water en je ziet de kleuren verspreiden. Dit noemen we diffusie. Diffusie zorgt ervoor dat de hoeveelheid suiker en kleurstof gelijk verdeeld wordt in het water. Rondom elke M&M zie je de eigen kleurstof en de kleuren lopen niet door elkaar heen.